نحوه اعمال حق حبس
فهرست مقالات

نحوه اعمال حق حبس

در قراردادهای خرید و فروش و تبادل کالاها و خدمات، هر دو طرف قصد دارند تا در زمان معین مشخصی، کالا یا خدمات را با یکدیگر معاوضه کنند. این معاوضه به صورت متقابل انجام می‌شود و هر کدام از دو طرف در این معاوضه تعهداتی را به عهده می‌گیرند.

فروشنده تعهد دارد که کالا یا خدمات مورد نظر را به خریدار تحویل دهد. این تحویل ممکن است به شکل فیزیکی (برای محصولات فیزیکی) یا به شکل الکترونیکی (برای خدمات آنلاین) صورت گیرد. در عمل، تحویل کالا به موقع و با کیفیت مهم است تا قرارداد به درستی اجرا شود.

خریدار هم تعهد دارد که به فروشنده مبلغ معامله را پرداخت کند. این پرداخت ممکن است به شکل نقدی یا از طریق روش‌های مختلف پرداخت الکترونیکی صورت گیرد. معمولاً در قراردادهای خرید و فروش، مبلغ معامله و شرایط پرداخت به صورت کاملاً واضح در قرارداد تعیین می‌شود.

بنابراین، کالا و پول در این نوع قراردادها به عنوان موارد معامله و تعهدات دو طرف عمل می‌کنند و هر دو طرف در انجام تعهدات خود تا زمان مشخصی متفق شده اند. این نوع قراردادها بسیار متداول هستند و در اقتصادهای مدرن نقش مهمی ایفا می‌کنند.

 

عدم انجام تعهد توسط یکی از دو طرف قرارداد

حق حبس (Specific Performance) یک اصل حقوقی است که در مورد قراردادهای معاملاتی به کار می‌رود. این اصل به معنای اجبار یک طرف قرارداد به انجام تعهدات خود می‌باشد. به عبارت دقیق‌تر، اگر یکی از طرفین در قرارداد تعهدی را به تعهد دیگری نداشته باشد یا تعهد خود را نقض کند، طرف دیگر می‌تواند از دادگاه درخواست “حق حبس” کند. این به او اجازه می‌دهد تا دادگاه از طرف مخترع تعهدی خاص را در اجرای قرارداد خواهد داد.

در مواردی که پرداخت پول یا ارائه خدمات مالی نمی‌تواند تعهد خاصی را جبران کند و اجازهٔ تعویض تعهد در قرارداد وجود ندارد، حق حبس به عنوان یک راه حل ممکن برای تامین انجام تعهدات در نظر گرفته می‌شود. این موضوع به خصوص در قراردادهای معاملاتی یا ملکی که هیچ معاملهٔ جایگزینی معتبری موجود نیست، مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عبارتی دیگر، حق حبس تا زمانی که معاملهٔ جایگزین مناسب وجود ندارد، می‌تواند به عنوان ابزار انجام قرارداد مورد استفاده قرار گیرد.

 

چگونه حق حبس را اعمال کنیم ؟

وقتی کسی تصمیم به اعمال حق حبس در یک قرارداد داشته باشد، باید نکات زیر را در نظر داشته باشد:

  1. عقد باید معوض باشد: حق حبس تنها در قراردادهای معوض قابل اجرا است. قرارداد معوض قراردادی است که دو تعهد در آن وجود دارد. این دو تعهد می تواند تعهد به تحویل دو مال در برابر هم باشد، مانند قراردادهای بیع و فروش، تعهد به انجام دو کار در برابر هم باشد، یا تعهد به انجام یک کار در برابر دریافت مال باشد. مثلاً تعهد به ساختن مجسمه در برابر دریافت پول.
  2. حق حبس برای عوض اصلی معامله: در اعمال حق حبس، باید به یاد داشت که این حق تنها نسبت به عوض اصلی معامله قابل اجرا است. به عبارت دقیق‌تر، اگر در قرارداد اجاره خانه، موجر از تحویل دادن خانه به مستاجر خود خودداری کند، مستاجر نیز می‌تواند اجاره بها را نپردازد. چرا که قرارداد اجاره برای اجاره خانه و دریافت اجاره بها است و این دو (خانه و اجاره بها) عوض اصلی معامله هستند. اما مستاجر نمی‌تواند اجاره بها را به علت اینکه موجر به تعهد خود برای تعمیر لوله‌های خانه عمل نکرده است انجام ندهد، حتی اگر این مورد در قرارداد ذکر شده باشد.
  3. اجرای حق حبس نسبت به عدم اجرای بخشی از تعهد: ممکن است تعهدات در قرارداد نیمه کاره انجام شود. به عبارت دقیق‌تر، اگر در معامله، یکی از طرفین تنها بخشی از تعهد خود را اجرا کند (مثلاً تنها مقداری از پول را پرداخت کند)، طرف دیگر می‌تواند از حق حبس به عنوان ابزاری برای اجبار طرف مقابل به انجام تعهدات کامل استفاده کند. تا زمانی که تعهدات کامل اجرا نشده باقی مانده باشند، می‌تواند از تحویل دادن مال یا خدمات خود خودداری کند.